İdi, imiş, isə hissəcikləri

İdi, imiş, isə hissəcikləri feillərin və adların üzərinə artırılır.
İdi, imiş, hissəcikləri əmr şəkli şühudi keçmiş zaman istisna olmaqla, feilin digər şəkillərinə artırıla bilir.
İdi, imiş hissəcikləri sonu samitlə bitən feil şəkillərində həm ayrı, həm də bitişik yazılır: almış idi – almışdı, gələcək imiş – gələcəkmiş və s.

İdi,imiş hissəcikləri sonu saitlə bitən feil şəkillərində isə, əsasən, ayrı yazılır: kaş ala idi, alamalı imiş, alası idi, alsa imiş və s.

Şəxs şəkilçiləri idi hissəciyi və ya onun şəkilçiləşmiş formasından (-dı4) sonra (alası idik; gələcəkdiniz), imiş hissəciyi və ya onun şəkilçiləşmiş formasından (-mış4) isə həm sonra, həm də əvvəl (gedəsi imişsən; gələcəksinizmiş) artırılır.

İsə hissəciyi idiimiş hissəciklərindən bir neçə xüsusiyyətinə görə fərqlənir:
1. İdiimiş hissəcikləri şühudi keçmiş zamanda olan feillərə qoşulmadığı halda, isə hissəciyi həmin zamana artırıla bilir.
Məsələn: yazdısa, gəldisə, oxudusa, gördünsa və s.
2. İdi və imiş hissəcikləri feilin arzuşərt şəkillərinə qoşulur, isə hissəciyi isə feilin əmr şəklindən başqa, arzuşərt şəkillərinə də artırıla bilmir.
3. İsə hissəciyi həmişə şəxs şəkilşilərindən sonra artırılır.
Məsələn: almışamsa, alasısansa, almalıdırsa və s.

İsə hissəciyi də İdi imiş hissəcikləri kimi iki cür yazılır: ayrı və bitişik (qısa formada -sa2 şəklində):
Məsələn: almış isə – almışsa, gələcək isə – gələcəksə və s.

İdi ,imişisə hissəciklərinin qısa formaları olan -dı4, -mış4, və -sa2 zahirən şühudi və nəqli keçmiş zamanların -dı4, -mış4 şəkilçilərinə, eləcə də, feilin şərt şəklinin -sa2 şəkilçisinə oxşayır. Bunları qarışdırmamaq üçün nəzərə almaq lazımdır ki, idi, imişisə hissəciklərinin qısa formaları olan -dı4, -mış4-sa2 feil şəkilçilərinin əlamətlərindən sonra artırılır.
Məsələn: al-ır-dı, gəl-miş-di, al-ır-mış, gəl-ib-miş, oxu-yar-mış və s.

Feilin zaman şəkilçiləri olan -dı4, -mış4 və şərt şəklinin morfologi əlaməti olan -sa2 isə birbaşa feilə bağlanır.

Qeyd: isə (-sa2) hissəciyi idi (-di4), imiş (-miş4) hissəciklərinin üzərinə də artırıla bilir. Məsələn: gələcəkdisə, bilirmişsənsə vəs .

Facebook Comments

2 comments

  1. yaxsidir mene bir komek edinki menim kitabimda sual varki (Bunun əsas səbəbi orduya və zədəganlara böyük pullar (ayrılması idi) deyirki nəyə gore ayrılması idi sözündə idi hissəciyi nəyə gorə ayrı yazılır

Şərh yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir